पाठ ३ - रिमाचेमा क्रिया

गेः काम क्रिया । मे : हो । बा : छ । माइ : होला । तुप्चा : कुट्नु । पाचा : गर्नु । सेच्चा : बोलाउनु/पढ्नु । ब्लेअ्चा : लेख्नु । ब्लेअ्चा : कोट्टाउनु । जाचा : खानु । गेचा : दिनु । गेःचा : दुब्लाउनु । गेःचा : उप्किएर जानु । ग्यार्चा : खेल्नु । ग्यार्चा : खेलाउनु । लाचा : जानु । लाअ्चा : कटाउनु । पिचा : तेर्सो आउनु । कुचा : उकालो आउनु। यिःचा : ओरालो आउनु । जाअचा : कतैबाट आउनु । प्लाेअ्चा : भाग्नु । प्लोल्चा : फुटाउनु । क्योर्चा : काट्नु । रिःचा : चढाउनु । रिअ्चा ‍काट्नु । क्योअ्चा : ताछ्नु । होइच्चा : राख्नु । होइच्चा : ताताउनु । होइच्चा : प्वाल पार्नु । योल्चा : लैजानु । योल्चा : आफैं थाहै नपाइ जानु । सुम्चा : छोप्नु । ख्लुइच्चा : लुक्नु । ख्लुइच्चा : लुकाउनु । पिच्चा : ल्याउनु । पिच्चा : पाध्नु । साम्चा : थन्काउनु । साम्चा : हराउनु । लाइच्चा : लैजानु । लाइच्चा : अग्लो हुनु । प्लोइँचा : छाडनु । प्लोइँचा : बचाउनु फुत्काउनु । ब्लोइँचा : बाँच्नु÷फुक्नु÷फुत्किनु । ग्याप्चा : किन्नु । बाअ्चा : बस्नु । बाअ्चा : हुनु (उच्च) । दुम्चा : केही हुनु । दुप्चा : डड्नु । ह्वाअ्चा : जोत्नु । फेअ्चा : ओड्नु । मुइच्चा : लागाउनु । मुइच्चा फुक्नु । गुप्चा : ओड्नु । गुप्चा टिप्नु । लिअ्चा : लगाउनु । पाइँचा : लगाउनु । येम्चा : चिन्नु । रोअ्चा (नोफा) गोड्नु । रोअ्चा (लापचो) उघार्नु । रोलचा मन्साउनु । राअ्चा कुहिनु । रापचा (फ्लोअ् फ्लोअ्) झापट हान्नु । रापचा (दोक) उभिनु । राचा (खाँ) भ्याउनु । राचा (शेले) केलाउनुे । सेपचा बक्याउनु । सेचा (मारमार) केलाउनु । सेचा (पिया) रिंगटा लाग्नु । सुअ्चा सक्सकाउनु । सारचा चस्को पस्नु । साअ्चा (ताअ्बुमि) सर्किनु । साअ्चा (हुइश) पैmलनु । सामचा (गुये) हराउनु । सामचा (गुये) थन्काउनु । सापचा छाप्नु । साःचा निको हुनु । साःचा तयारी गर्नु । सुइचा ठान्नु । सुइचा आरोप लगाइनु । सुइचा मन्साउनु । सुचा टाल्नु । सुचा लाग्नु । रुअ्चा बाँध्नु । रुअ्चा हिर्काउनु । रुपचा (वाः) उठाउनु । रुपचा (लोः) बुझ्नु । रुइचा दुःख दिनु वा लाग्नु । रुइचा बत्ती कात्नु । फ्लेअ्चा धार झर्नु । बेरचा (नोफा पोःला) बुचिनु । बेरचा (फुर) उड्नु । बुअ्चा (मुरु) जम्मा हुनु । बुअ्चा (पुअ्थास) पड्किनु । बाअ्चा (सापपा) बोल्नु । बाअ्चा (निशशा) बस्नु । ङाअ्चा रुनु । ङाइचा हग्नु । ङाइचा पर्नु, हगि माग्नु । चारचा मुत्नु । चारचा मुती माग्नु, छल्नु । बापचा गोप्टो पार्नु (आपैंm) । बापचा ढुक्नु । ब्लेअ्चा लेख्नु । ब्लेअ्चा कोट्टाउनु । ब्लेलचा छुट्टिएर जानु । बेलचा भाँचिनु । ब्लोलचा फुट्न ।ब्लाइचचा ओच्छाइ दिनु । ब्लाअ्चा फुक्नु । ब्लाचा छरिनु । ब्लाचा बल्नु ।ब्लाचा ओच्छाउनु । ब्लुइचा छ्याप्नु । ब्लुइचा उम्लिनु । ब्लुइचा खुस्किनु । बुइचा फुत्किनु, खुस्किनु,।देमचा जम्नु । देपचा हान्नु । दुअ्चा चल्मलाउनुह्ब्अमकाक । दुअ्चा मात्नु । दुअ्चा पिरो हुनु । दुचा मिल्नु । दारचा फाप्नु । दारचा राम्रो देखिनु । दाअ्चा मन पराउनु । दाअ्चा निल्नु । दापचा अनुभव गर्नु । दापचा घाम लाग्नु । दाःचा बाल्नु दुइचा लामो हुनु आपचा हान्नु आइचि सानो आइचचि पल्लो मेरचा पल्किनु मेचा छाद्नु मुअ्चा मक्किनु मुअ्चा पट्टाउनु मुइचा लगाउनु मुइचा फुक्नु मुचा प्वाल पार्नु . मुचा उछि«नु नेपचा हुत्ताउनु ( नेपचा टाँसिनु (कुरो) नाअ्चा जोख्नु नाअ्चा चपाउनु नापचा पोल्नु  नाइचा (सुरबु) चिल्नु  नाइचा (सोमारे) ठान्नु नाइचा (बुअ्)  साउनु नाइचा (जिर) चिमोट्नु जुअ्चा जुल्किनु जारचा भोग दिनु जोलचा बनिनु जाअ्चा आइ पुग्नु जाचा खानु जुइचा रस पर्नु, आगो पर्नु (आपैंmले) वारचा विगार्नु । वाअ्चा जोत्नु
वाःचा उम्रिनु
पेरचा सिउरिनु
फेरचा गाबिनु
फेरचा सिलाउनु
पुअ्चा (पुअ्थास) पड्काउनु
पुअ्चा भर्नु
पुअ्चा (ग्लाद) जम्मा गर्नु
पुमचा (राउँ) घेर्नु
पुमचा (दुर) गाड्नु
पारचा पर्पराउनु
पाअ्चा चिर्नु
पाअ्चा उघार्नु (शोः)
पाःचा ढाडिनु
फारचा छलिनु
फाअ्चा चेचचा
फाअ्चा तिलचा
फापचा(रावाआ गा) ओत लाग्नु
फापचा(गुअ्) गोप्टो पार्नु
फालचा यौन सम्पर्क भएको आशंका गर्नु
फालचा खप्नु
पुःचा उकेरा लगाउनु
प्लेअ्चा (दिउदाउ) उफ्रनु
प्लेअ्चा (पिया) खौरिनु
प्लेलचा छोडाउनु
प्लोलचा फुटाउनु
क्लेलचा छेपारी झार्नु
प्लाअ्चा फुकाउनु
प्लुइचा फुकाउनु
पुइचा फुकाल्नु
पुइचा तुल्चा
पुचा सुकाउनु (सरङमा)
रिमचा राम्रो हुनु
रिमचा पर्खिनु
सिरचा (मुरु) सिध्याउनु
सिरचा (मेशु) मठार्नु
शिरचा टिठाएर हेर्नु
सिअ्चा (ग्युमि) चिसो हुनु
सिमचा केरा भिजाउनु
सिसि लक्ष्य
सिःचा (मुरु) मर्नु
सिलचा लिप्नु
सिचा (शोः) माझ्नु
फ्लिमचा खुस्किइ दिनु, भत्काइदिनु
फ्लिपचा एकै ठाउँमा पार्नु
बिअ्चा पस्नु
ब्लिमचा खुस्किएर जानु, फुत्किएर लड्नु, जिप्टिनु
ब्लिाःचा (फुइलि पा) भरिनु
ब्लिाःचा अल्छी मान्नु
ब्लिाःचा भरिनु
ब्लिपचा कसैसँग सल्किनु, लाग्नु
दिअ्चा अडिनु
दिचा लिन जानु
दिचा रोकिनु
दमचा (रावा) ढल्नु
दिमचा (ब्लाअ्बु) टेक्नु
दिलचा हट्नु
मिमचा सम्झिनु
जिरचा रङ्गाउनु
जिरचा जाँड अमिलीनु
चिरचा निथार्नु
जिचा बाज्नु
जिअ्चा भाँचिनु
जिअ्चा भाँच्नु
जिःचा हुनु
पिअ्चा पसाउनु
फिरचा फर्काउनु
फिअ्चा बडार्नु
फिमचा ढाल्नु
लिअ्चा लगाउनु
लिःचा भर्नु
लिःचा रहनु
चिरचा निथार्नु
चिअ्चा नुहाउनु
चिअ्चा आँट्नु
चिमचा (बÞोइँग्यो) विट मार्नु
चिमचा (होमाक) दुध दुहुनु
किरचा बटार्नु
किअ्चा डढ्नु
किःचा तान्नु
किँचा तन्कनु
क्लिमचा चपाउनु
क्लिपचा आँखा चिम्लनु
तिअ्चा थेग्नु
तिअ्चा टेक्नु
तिमचा ढाल्नु
तिलचा हटाउनु
गिःअ्चा ब्याउनु
गिःअ्चा पसाउनु
गिःचा तन्कनु
ग्लिमचा कुँडिनु
गिलचा ढाक्नु, बेर्नु
गिलचा बेर्नु
खिरचा गाल्नु, खराउनु
खिअ्ःचा गाँठो पार्नु
ख्लिअ्चा छिराउनु, खेद्नु
हिरचा (आलनु) घुम्नु
हिरचा (पिया) घुमाउनु
हिअ्चा गन्नु
हिअ्चा हल्लाउनु
हिमचा हल्लाउनु
हिलचा पिँध्नु
थिमचा (मारमार) गाड्नु
थिमचा (मुगि) केरा भिजाउनु
थिचचा (रोङ ला) लड्नु
थिचचा (जामशो मारुकालि) भेट्नु
शिलिक शिशा
शिलचा छाम्नु
शिलचा धुनु
लेमचा फकाउनु
लाअ्चा कट्नु
लाअ्चा पिट्नु
लापचा (बिःकालि) घाँस हाल्नु लापचा (गे) काम लाग्नु
लाचा जानु युअ्चा हिर्कानु योलचा (मुरु) लैजानु योलचा (गुइ) गल्नु याअ्चा (आँमि) सर्नु, सार्नु यापचा चुहिनु उअ्चा चोया काड्नु
उपचा (सापपा) रिस उठ्नु उपचा (होमाक) साँच्नु चेमचा कमाउनु चेमचा बनाउनु चोअ्चा (सापपा) साँगुरो हुनु चोअ्चा (लापचो) थुन्नु चोअ्चा (कोङरोच) छिप्पिनु चोलचा बनाउनु चाअ्चा ल्याइ पुराउनु चापचा सक्नु
चुचा (निम्न तान) छुच्चो हुनु
चुइचा आगो पार्नु,
चुइचा लगाइदिनु
चुइचा हतारिनु
चुचा (बलाघात अगाडि) घचेट्नु
चुचा (बलाघात पछाडि) ओख्ली कुट्नु
केअ्चा (आङ गोगा) खोस्ल्याउनु
केअ्चा (फुललुमि) लाग्नु
केअ्चा (रिः) ठुङ्नु
केपचा टाँस्नु
केपचा चोइटाउँनु
कारचा (चेरबि) भुट्नु
कारचा (क्लोअ्कोमि) अड्किनु
कोलचा ठूलो हुनु
काअ्चा फट्टाउनु
कापचा निभ्नु
काःचा बसाल्नु
क्लेअ्चा दार्नु
क्लेअ्चा कुट्नु
क्लेलचा कुट्नु
क्लाअ्चा (रावामि बोअ्) अढ्किनु
क्लाअ्चा (बेँथोसमि चुअ्बु) अड्काउनु
क्युअ्चा उचाल्नु
तेअ्चा कन्नु
तेअ्चा थुन्नु
तेमचा (खामे) थप्नु
तेमचा (खाइ खेमेरमि) पस्किनु
तेपचा चाट्नु
तेचा ओकाल्नु
तुअ्चा उन्नु
तोअ्चा (रावाला मुरु) झार्नु,
तोअ्चा (नाअ्चुक) थुक्नु
तोलचा बेर्नु
तोचा (लोः) गर्नु
तोचा मान्नु
ताअ्चा लिनु
तापचा बजाउनु
ताइचा (मार मार) फाल्नु
ताइचा (खोइलिमि) लात्ती हान्नु
ताचा (ताइँसिचा) देखिनु, पाउनु
तुइचा थाहा पाउनु
तुःचा पिउनु
तःचा घोच्नु
गेरचा (सापपा) रमाउनु
गेरचा (मुरुमि) खुशि हुनु
गारचा मिल्नु
गोलचा लढ्नु
गाअ्चा (वाः) च्यातिनु
गाअ्चा (लाँ) हिड्नु
गाअ्चा च्यातिनु
गापचा पुग्नु
गाःचा पाक्नु (घाउ)
गुपचा (मार मार) टिप्नु
गुपचा (ताकि) टोपी लगाउनु
गुपचा (ग्युशरामि) लगाइ दिनु
गुःचा निस्किनु
ग्लेअ्चा चिप्लनु
ग्लेलचा सप्रिनु
ग्लेचा (ओतथिएरि) सर्नु
ग्लेचा (इपशा) लम्पसार पर्नु
ग्लुमचा (बÞाकुमि) डुब्नु
ग्लुमचा (मुरुपुमिनु) भेट्नु
ग्युुअ्चा (बÞाफु) बिग्रिनु
ग्युअ्चा (पालामि) झुण्डिनु
खेरचा धपाउनु
खारचा चर्को हुनु
खोलचा लढाउनु
खापचा पु¥याउनु
खाइचा दुख्नु
खाइचा कस्सिनु
खुःचा नुहाउनु
ख्लेअ्चा लगाउनु
ख्लेलचा सपार्नु
ख्लेचचा दिनु
ख्लेःचा सार्नु
ख्लुमचा रोप्नु
ख्लुमचा डुबाउनु ख्लाअ्चा माथ्नु ख्लाअ्चा नाघ्नु ख्लुइचा लुकाउनु ख्लुइचा लुक्नु खुइचा मस्काउनु हेरचा छुटाउनु हेअ्चा झुण्डाउनु हेअ्चा चाल्नु हेमचा झर्नु हुअ्चा उघार्नु हारचा पानी पिउनु हारचा फटटाउनु हाअ्चा बादल फाट्नु, उघारो हुनु हुइचा उघ्याउनु हुइचा हकार्नु थेरचा (मिः) तापनु थेरचा (इँचिइँचि) भाग पाउनु थेपचा झार्नु थुअ्चा अगेठ लगाउनु थारचा प्रतिस्थापना गर्नु थारक्यु तुला थाअ्चा हसुर्नु थापचा (मुरुनु) तुलना गर्नु थापचा (जेर) तिर्नु थाःचा विदा गर्नु थुःचा (मुरु) हटाउनु, सहयोग लिनु थुःचा (कोअ्थे) उप्काउनु ुथुइचचा उधारो काड्नु शेरचा रक्सी तताउनु शुअ्चा घोच्नु शोलचा झिक्नु शाअ्चा चलाउनु खाइली : कलेजो । खाइली : रुप । मिच : आँखा । मिच : आँख्ला । ताचा : देख्नु । ताचा : पाउनु । चुमलु : ओखलढुङगा । चुमलु : सभा । चुपलु : सभास्थाल । चुपलु : अगेना । चिअ्चा : आँट्नु । चिअ्चा : नुहाउनु । साइ : अस्ति । साइ : उहिले । साबेर : अस्ति । ले : चार । ले : बाट । ले : पटक । चेम : चाल्नु । चेम : सौन्दर्य, सुन्दर । खाप : माटो, भुमि । ब्लेचचा : बोलाउनु । ब्लेचचा : पहिरो जानु । खाइलि : कलेजो । खाइलि : रुपमा । खाचा  काम (ना) : काम काम (क्रि.) : काम्न आदेश दिनु (रुप चलेको शब्द) थाम : थाम्नु आदेश दिनु (रुप चलेको शब्द) थाम : घरको थाम खाल : रुँग्ने काम खाल : मिसाउने आदेश खापचा खपचा गापचा गपचा

क) रिमाचेमा
सेवु पोपो, गो सेरेम । आँ वार्चि सुनिकन ।
सेवु सेवु । तेः गाअ्सि ?
सेरेम बाम्माइ कोँ दे ?
लासे लासे खिंगाः । आ बास्मिन बा ।
सेवु मार पायि ?
सेवु दिसा ङामि बोश्यो नाअ्ति मे । कुग्या सेल्ना सेल्न नुाङ । बाअ्को न ।
होबो, होश्वाकु !
चेरेदुम आँ लोमि
सेवु
आँ वार्चि सुनिकान
सेवु ।

ख) रिमाचेमा
होबो : ए लोब
लोब : जेवु होबो
होबो : इन नेः मारे मे ?
लोबो : आँ नेः रिस्से मे । इनके ?
होबो : आँ ने तोअश्यिल । ते बाअनिनि ?
लोबो : काःत तिसुप । इनके चिँ ते ?
होबो : आँके थिँःकापमि बा ।

ग) रिमाचेमा
गोइ सु नानि ?
गो दालसोर नाङ । गाइ चिँ ।
गो क्योने नाङ ।
एके गेना जाअÞशो मे ?
गो एके मुलाअÞति जाअÞशो नाङ ।
गोइ एके दोशो बाअÞचादुम्बा ।
गो काःबु ला बाअÞनुङ ।
गोइ एके मारे जाअÞचा दुम्शो मे ?
गो एके वार्चि थित्थि जाअÞशो नाङ ।
गोइ इनके वार्चि सु मे ?
आँ वार्चि श्येने मे ।
गोइपुकि मार पाइनिनि ?
गोः काःथा सेस्सेब्लेअ्से पाइनास्कु ।

घ) परिवार सम्बन्ध
मामे, खिँमि सु बाअ्चा दुम्माइ ?
गो नुङ, ओत्थि नुङ ।
सु बÞाचा दुम्शो । मामा नानि ?
आँ आँ, गो मामा ।
मार पाचा दुम्शो बा ?
रुःमि गिखाइ रोअÞना रोअÞन ।
पापो दोत्थि लाचा दुम्शो बा ?
ताँः हारे एरङा खिँमि बाअ्चा दुम्शो बाम कोँ ।
होबोहोबोमि दोत्थि लाचा दुम्मा ?
इः होबोमि दा गाजिखिँ योल्शो बा ।
होबो शाँ ?
आँ दा हारे एरे दोकान (लेवाखिँ) मि बाम माइ ।
सामिपुकि दोत्थि निमि ।
आँपुकि निम्फा सेस्सेब्लेअÞसे पाथि लाशो निमि ।
आँपुकि दोशोमि सेस्सेब्लेअÞसे पाइनिमि ।
ङामि थेँकाङोमि बा ।
क्लेल्मि चिँ ।
क्लेल्मि थेँका ले मि ।